Dhr. S.A.T.J. Kalkhoven - Oorlogsslachtoffers Betuwe-West

Westbetuwse oorlogsslachtoffers
Ga naar de inhoud

Dhr. S.A.T.J. Kalkhoven

Gemeente Culemborg > Burgerslachtoffers:
Achternaam: Kalkhoven
Tussenvoegsels:
Voornamen: Sebastianus Adrianus Theodorus Jakobus
Voorletters S.A.T.J.
Beroep: Onderwijzer, lid verzet
Geboorteplaats: Culemborg
Geboortedatum: 15-06-1891
Overlijdensplaats: Veghel, ziekenhuis
Overlijdensdatum: 25-10-1944
Begraafplaats: R.K. Begraafplaats in Handel
Gemeente: Gemert
Provincie: Noord-Brabant
Vak: Rechts
Rij: 10
Nummer: 1
Johannes ("Jo") Dirk Jacobus Kalkhoven was eerst onderwijzer aan de R.K. Jongensschool aan de Havendijk in Culemborg en volgde op 1 september 1885 de heer F. Busch op als hoofd van deze school. In datzelfde jaar werd J.B. van den Ham zijn directe collega. "Hij maakte veel aantekeningen uit de plaatselijke archieven, waarvan zijn collega onderwijzer J.D.J. Kalkhoven gebruik kon maken voor zijn in de jaren 1880-1890 verschenen Geschiedenis van Culemborg." In de jaren daarna heeft Jo veel geschreven over de geschiedenis van de stad en zelfs geprobeerd het historische boekwerk van Voet van Oudheusden, te herschrijven, maar vanwege gezondheidsproblemen bleef dat werk onvoltooid.




Uit de CC dec 1899        

                                                                  

Gezin Kalkhoven in 1891 met rechts de kleine Ad
Jo  trouwde in 1887 met de Culemborgse Anna Maria Copier en woonde op de Havendijk.Anna  was muzikaal en hield   van pianospelen. Jo en Anna waren   beide van katholieke huize. Uit hun   huwelijk werden vijf dochters en vier   zonen geboren:   Kornelia Anna Maria (1888-), Marie Carolus Sebastianus  (*1889),   Maria Josephina (1890-1946),   Sebastianus Adrianus Theodorus Jakobus (1891-1946), Anna Maria(1892-), Anna Maria  (1893-1927), Johannes Theodorus Jacobus  (1894-1982), Josephus  (1896-1974), Geertruida Maria  (1897-1975), Antonia Theodora Bernardina Petronella "Anthoinet" (1899-1970), N.N. (1900-1900), Franciska (-).
 
Op 5 juli   1900 sloeg echter het noodlot toe: Anna stierf op 32-jarige leeftijd tijdens de  geboorte van haar   tiende kind en   Jobleef  achter met de kinderen. De oudste was twaalf en de   jongste één jaar. Huishoudster   Cornelia Duikersloot ontfermde zich over de kinderen en Jo   trouwde in   1901   met haar. Uit dit huwelijk   werden in Culemborg nog drie dochters en een zoon geboren:   Geertruda  Maria  (-), Cornelia Hendrina (1905-1906), Lien (-), Jacobus Hendrikus (-)

Op 5 juli 1900 sloeg echter het noodlot toe: Anna stierf op 32-jarige leeftijd tijdens de geboorte van haar tiende kind en Jo bleef achter met de kinderen. De oudste was twaalf en de jongste één jaar. Huishoudster Cornelia Duikersloot ontfermde zich over de kinderen en Jo trouwde in 1901 met haar. Uit dit huwelijk werden in Culemborg nog drie dochters en een zoon geboren: Geertruda Maria (-), Cornelia Hendrina (1905-1906), Lien (-), Jacobus Hendrikus (-)

 
Vanwege zijn  karig pensioen had Johan  nog een  bijverdienste

Naar Gemert
Jo Kalkhoven worstelde in die jaren al  met gezondheidsproblemen. Omdat hij  vanwege een longziekte niet langer  kon lesgeven, moest hij als hoofdonderwijzer  in Culemborg vroegtijdig zijn pensioen  aanvragen. Zijn arts raadde hem  aan te verhuizen ergens op de  zandgronden, want dat zou mogelijk heilzaam en  verlichtend kunnen uitwerken. Als nieuwe woonplaats werd voor Gemert  gekozen, omdat zoon Jo aan de Gemertse  Latijnse School ging studeren.
In september 1908 betrok Jo  Kalkhoven met zijn gezin  er een woning in de Nieuwstraat. Lang heeft hij er niet van kunnen genieten,  want twee maanden later overleed hij op bijna 49-jarige leeftijd. Ook twee van zijn  kinderen overleden kort daarna.
Loopbaan
Karel en Ad traden in de voetsporen van vader en hadden na hun kweekschool in  Utrecht snel werk gevonden in de omgeving van Gemert, hierdoor braken er voor  het gezin Kalkhoven betere financiële tijden aan. Na Lieshout, kwam Ad in Mortel  terecht op een Openbare lagere school. Hij was in de avonduren nog druk bezig  met vervolgstudies. In 1914 behaalde hij zijn hoofdakte en daarnaast slaagde hij  ook voor de aktes 'Vrije- Orde oefeningen' en 'Fransch. Naast zijn  dirigentendiploma, bezat hij ook een Ward-diploma. Met laatstgenoemd diploma was  hij bevoegd om muziekles te geven.
In 1927 betrok het gezin Kalkhoven deze  nieuwe woning in Handel.    (fotocollectie van der Aa-Vogels)

 Vanaf februari 1916  verlegde Ad zijn werkterrein naar Helmond. Daar was hij benoemd aan de  Broederscholen. Na die drukke periode kreeg Ad verkering met de Amsterdamse  onderwijzeres Siny Waldram. Ze was in 1895 in Amsterdam geboren en dat was ook  de plaats waar ze in 1920 met elkaar in het huwelijk traden. Het jonge paar  woonde daarna korte tijd in Helmond, totdat Ad begin 1921 in Handel werd benoemd  als hoofdonderwijzer.
  Ad en Siny Kalkhoven raakten snel ingeburgerd in  hun nieuwe woonplaats. Daar werden in de jaren tussen 1922 en 1935 hun vier  zonen en drie dochters geboren:
Ko Kalkhoven (*1921)
Jo Kalkhoven  1923-2013
Wilhelm Jacobus Friedrich (Willy) Kalkhoven  1925-2012
Cornelia A Josepha (Corry) Kalkhoven  1928-2006
Maria Anna Bernadette (Miep) Kalkhoven  1931-1946
Augustina Johanna Maria (Guus) Kalkhoven  1934-
Anthonius Franciscus Maria (Tonny)

 Aanvankelijk woonden ze in het oude schoolgebouw,  maar in april 1927 betrok de familie Kalkhoven hun nieuwgebouwde woning. Op  dwingend advies van rector Casteleijns werd hun nieuwe huis 'Maria' gedoopt. Dat  paste goed bij de traditie van het bedevaartsoord Handel, waar sedert eeuwen  Maria werd vereerd.

Duizendpoot
Vanaf zijn begintijd in Handel was Ad Kalkhoven bij allerlei lokale activiteiten  betrokken. Slechts zelden trof men hem in de avonduren thuis aan. Allereerst  waren er zijn bezigheden op muzikaal terrein. Zijn liefde voor de muziek had  hij, evenals zijn broers en zussen, van moederszijde met de paplepel mee binnen  gekregen. Hij was dirigent van twee koren; het Handelse kerkkoor en het kerkkoor  van de Capucijnen. In 1930, bij de heroprichting van de Handelse fanfare St.  Cecilia werd hij hiervan de eerste voorzitter. Naast muziek maken hield deze  fanfare zich ook bezig met het opvoeren van toneelstukken en ook hiermee had Ad  bemoeienis. Als voorzitter van de R.K. Staatspartij afdeling Handel was hij  zijdelings bij de lokale politiek betrokken.  Vanaf 1921 was Ad ook president  van de raad van toezicht bij de Gemertse Boerenleenbank.
De Duitse inval
Op vrijdag 10 mei 1940 was de langverwachte oorlog een feit en de volgende  morgen trokken de eerste Duitse troepen het dorpje binnen. De Handelse school  werd korte tijd gevorderd voor inkwartiering van Duitse soldaten. Ad Kalkhoven  hervatte het lesgeven op andere locaties en wisselende tijden.
De bewoners van Handel leerden om te gaan met de ongemakken van de bezetting.  Het eerste bezettingsjaar deden er zich geen noemenswaardige incidenten voor. In  het dorpje woonde echter een NSB’er die door zijn houding veel ergernis opriep.  Jo Kalkhoven fietste begin 1941 voorbij zijn huis en zag een opruiend pamflet  aan zijn voordeur hangen. Jo scheurde het eraf en schoof het onder de deur.  Gevolg was wel dat deze 16-jarige  voor deze ‘Volksfeindliche’ daad werd  veroordeeld tot drie manden detemtie in het “Oranhjehotel’ in Schevevingen. Een  vreselijke periode voor zijn ouders en Jo ontkwam maar ternauwernood aan een  transport naar Duitsland.  

Het kippenhok achter in de tuin.  

De onderduikers met links Ko Kalkhoven

Line Lankhout
In het voorjaar van 1943 ontvingen de zonen Ko en Jo ongeveer gelijktijdig hun oproep voor de Arbeidsdienst. Zowel Ko als Jo weigerden hieraan gevolg te geven en besloten onder te duiken in het kippenhok achter in de tuin. Ze kregen al snel gezelschap van twee jongens uit het westen van het land. Vanaf dat tijdstip raakte het gezin Kalkhoven steeds meer bij het actieve verzet betrokken. Zo kwam de joodse onderduikster Line Lankhout in mei 1944 bij het gezin Kalkhoven in Handel terecht. Haar gezin was opgesplitst: haar man Frederik  probeerde via land Engeland te bereiken, haar achtjarige dochter Hanneke verbleef  op wisselende adrressen en haar tweejarig zoontje Paul in Grubbenvorst.
De jongere kinderen in het gezin Kalkhoven wisten niet dat Line joods was. Ze noemden haar 'tante Line'. Aan hen en aan buitenstaanders werd verteld dat ze had moeten verhuizen  vanwege de aanleg van de 'Atlantikwal'. Om zo min mogelijk van de dorpse gewoonten af te wijken, ging Line samen met het gezin Kalkhoven naar de R.K.-kerk. Haar belangrijkste afleiding vond ze in tuinieren.
Naarmate de tijd verstreek werd het huis van Kalkhoven het doorgangshuis voor onderduikers. Daar werden ze meestal met een lege maag afgeleverd en bleven er een poosje, voordat ze naar hun eigenlijke onderduikadres konden worden gebracht. Siny kookte voor al deze hongerige onderduikers.

September 1944: Line Lankhout op een tank in Handel. (fotocolt. Museon Den Haag)

'Market Garden'
Vanaf 17 september 1944 was het in Handel en omstreken duidelijk dat Operatie 'Market Garden'  in volle gang was. Enkele dagen later was Veghel en Gemert bevrijd, maar de voormalige bezetter gaf zich niet zonder meer gewonnen. Korte tijd later hergroepeerde die zijn troepen en begon met de opbouw van een nieuw front rond Overloon.
In Gemert en omgeving werden enorme geallieerde troepenconcentraties bijeengebracht. De soldaten verbleven in tenten of werden bij particulieren ondergebracht. Ook bij de familie Kalkhoven waren Engelse soldaten ingekwartierd.
Verlangend had Line Lankhout naar de bevrijding uitgezien. Het moment dat ze zich met haar gezin en familie kon herenigen kwam steeds dichterbij. Ze hoefde zich niet langer te verschuilen en omdat ze goed Engels sprak, bood ze zich bij de geallieerden aan als tolk.
De zoektocht naar Hanneke
Uit de briefwisseling tussen Line en haar dochtertje Hanneke, viel op te maken dat ze ondertussen in de buurt van Handel verbleef. Line verlangde ernaar haar dochter weer bij zich te hebben.
Eind  oktober 1944  woedde nog De slag om Overloon  voort en Den Bosch was nog steeds in Duitse handen. Desondanks pakten Line en Ad Kalkhoven in de vroege morgen van maandag 23 oktober 1944 de fiets en trokken ze erop uit om Hanneke te zoeken. Omdat Ad vermoedde dat ze in de buurt van Veghel verbleef, deed hij onderweg navraag bij enkele schoolhoofden. Die aanpak bleek succesvol. Een Veghels schoolhoofd zette hen op het juiste spoor naar Hanneke. Na lang zoeken en rondvragen vonden ze haar tenslotte in Zijtaard. Wat een weerzien was dat!

Het fatale ongeval in Erp
Line besloot in Zijtaard te overnachten en zou de volgende dag met Hanneke naar Handel komen. Diezelfde avond fietste Ad Kalkhoven alleen terug naar huis en op de terugweg ging hij nog even bij de Veghelse hoofdonderwijzer aan om hem over de afloop van de zoektocht te vertellen.
Niet lang daarna, tegen negen uur, fietste Ad door Erp. Daar sloeg het noodlot toe. Hij werd op zijn fiets aangereden door een Engelse colonne legervoertuigen en  raakte daarbij zwaargewond aan zijn hoofd. In eerste instantie brachten Engelse soldaten hem naar het ziekenzaaltje van het 83 Group Control Centre te Erp, maar na een kort onderzoek werd hij naar het Sint Joseph-Ziekenhuis in Veghel overgebracht. Daar stelden de doctoren een schedelbasisfractuur vast. Ad is niet meer bij kennis gekomen.
Nietsvermoedend kwam Line daags na het ongeval met Hanneke naar Handel gefietst. Ze trof daar een totaal verslagen gezin aan.
Op woensdagmiddag 25 oktober overleed Ad Kalkhoven aan zijn verwondingen. Toen het tragische nieuws in Handel en Gemert bekend werd, was ook daar de verslagenheid groot. Op zaterdag 28 oktober 1944 werd Ad Kalkhoven onder grote belangstelling begraven.

Bidprentje: Coll. J.Jonkers

Terug in Den Haag
Pas in augustus 1945, toen er woonruimte beschikbaar kwam, kon Line Lankhout vanuit Veghel met haar twee kinderen terug naar Den Haag. Na verloop van tijd werd haar duidelijk welke familieleden de oorlog hadden overleefd. Haar man  Fred behoorde daar niet bij. Achteraf bleek dat het hem niet was gelukt om naar Engeland te vluchten. Juist toen hij in Bordeaux op de boot voor Engeland wilde stappeni,  werd hij opgepakt. Na enige tijd gevangenschap in Parijs, werd hij op transport gesteld naar Polen. Net buiten die stad sprong hij uit de trein om te ontvluchten,  werd gesnapt en doodgeschoten.
De waanzin van de Tweede Wereldoorlog bracht bij toeval Siny Kalkhoven en Line Lankhout bij elkaar. Ook al waren de omstandigheden totaal anders, beide vrouwen verloren hun echtgenoot aan diezelfde oorlog. Ondanks al het verdriet moesten ze weer verder. Siny nam haar oude beroep weer op en gaf vanaf 1947 weer les aan de school in Handel. Line studeerde architectuur en trouwde in 1960 met dhr. Gelderblom bij wie ze twee zoons kreeg. Ze werd raadslid in Den Haag,  lid van de eerste Kamer voor D66 en lid voor die partij in het Europese Parlement.  


Hanneke en Paul in het voorjaar van 1945 (Coll. Ko Kalkhoven)

Bron: Anny van de Kimmenade-Beekmans. Zij schreef in 2006 een drieluik in Gemerts Heem over het leven van Ad.

In  Handel is in 2009 een  straatnaam naar Ad Kalkhoven vernoemd.

Met dank aan Ko en Corrie Kalkhoven en Jopie Jonkers.
 

Terug naar de inhoud